13+ zanimljivih činjenica o Crnoj Gori koje iznenade i one koji je dobro znaju
Crna Gora ima 13.812 kvadratnih kilometara, što je manje od mnogih evropskih regija, a opet na toj površini stane iznenađujuće mnogo "najvećih", "najdubljih" i "prvih". Zato činjenice o Crnoj Gori često iznenade i one koji ovu zemlju posjećuju godinama, pa čak i one koji su ovdje rođeni. Uzmimo samo kanjon dubok 1.300 metara, jezero čije dno leži ispod nivoa mora i štampariju osnovanu godinu dana nakon što je Kolumbo stigao do Amerike.
U nastavku smo izdvojili više od 13 takvih priča, od prirode i Nacionalnog parka Skadarsko jezero, preko istorije i zastave, do vina, pršuta i sitnica iz svakodnevnog života. Neke ćete prepoznati sa razglednica, a za neke vjerovatno niste čuli ni od onih koji ovdje žive. Na kraju slijede i praktični savjeti kako veći dio ovoga vidjeti tokom jednog putovanja na jug ove unikatne zemlje.
Koje su najzanimljivije činjenice o Crnoj Gori?
Najzanimljivije činjenice o Crnoj Gori tiču se prirode, istorije i trpeze. Kanjon Tare je najdublji u Evropi, a Skadarsko jezero, koje zemlja dijeli sa Albanijom, najveće je jezero na Balkanu. Sa druge strane, štamparija koju je Đurađ Crnojević osnovao 1493. dala je prvu ćiriličnu knjigu kod Južnih Slovena, što je za malu državu koja je bila pod stalnim pritiskom Osmanlija bio ozbiljan podvig.
Nadomak Podgorice prostire se i Ćemovsko polje, najveći “jedinstveni” vinograd u Evropi, a valuta u Crnoj Gori je Euro, iako zemlja još uvijek nije članica Evropske unije. Još edna zanimljiva činjenica o Crnoj Gori jeste da se na njenom krajnjem jugu, na ostrvu Ada Bojana, od 1973. radi FKK Ada Bojana, jedini nudistički resort u ovom dijelu Balkana.
Kada smo kod Ulcinja, vrijedi spomenuti da je to grad koji je svojevremeno bio poznat kao najveća piratska luka u ovom dijelu Jadrana, a samim tim i centar trgovine robovima. Odatle je nastala i priča da je u ovom gradu bio zatvoren i Migel De Servantes sa svojim bratom, čiji se spomenik danas nalazi u Starom gradu. Prema vjerovanju, ovdje je dobio i inspiraciju za svoje najpopularnije djelo, roman “Don Kihot”.
Po čemu je priroda Crne Gore jedinstvena?
Priroda Crne Gore jedinstvena je po tome što se na malom prostoru smjenjuju more, planine više od 2.500 metara, duboki kanjoni i kraško podzemlje. Upravo zato mnoge činjenice o Crnoj Gori počinju od geografije, a tek onda prelaze na istoriju, kulturu ili hranu.
Koliko treba od plaže do najvišeg vrha Durmitora?
Od plaže do polazne tačke za uspon na Bobotov kuk, najviši vrh Durmitora, stiže se za oko tri i po sata vožnje. Sa 2.523 metra, Bobotov kuk je najviši vrh koji cijeli leži u Crnoj Gori, dok je Zla Kolata na Prokletijama (2.534 m) nešto viša, ali se nalazi na samoj granici sa Albanijom.
Većina planinara kreće sa prevoja Sedlo, na oko 1.900 metara nadmorske visine, odakle do vrha treba još dva do tri sata hoda. Ako krenete rano, jutarnje kupanje u moru i popodnevni pogled sa vrha Durmitora mogu da stanu u isti dan, a takav kontrast na ovako maloj razdaljini rijetko se sreće u Evropi.
Da li je kanjon Tare najdublji u Evropi?
Da, kanjon rijeke Tare najdublji je u Evropi, sa dubinom koja na pojedinim mjestima dostiže oko 1.300 metara, dok mu je dužina oko 80 kilometara, što je jedna od najimpozantnijih činjenica o Crnoj Gori. Kako navodi UNESCO, kanjon je dio Nacionalnog parka Durmitor, koji se na Listi svjetske baštine nalazi od 1980. godine.
Najpoznatiji pogled na kanjon pruža most na Đurđevića Tari, završen 1940, koji se nad rijekom uzdiže oko 170 metara. Za one kojima pogled sa mosta nije dovoljno, rafting je najbolji način da se kanjon vidi iznutra, a sezona uglavnom traje od maja do oktobra.
Zašto Boka Kotorska nije pravi fjord?
Boka Kotorska nije fjord jer je nije oblikovao lednik, već rijeka čiju je dolinu vremenom potopilo more. Ipak, zbog strmih planina koje se spuštaju pravo u vodu, u vodičima i na razglednicama često je zovu najjužnijim fjordom Evrope. Ovo je jedna od onih činjenica o Crnoj Gori kojom možete da iznenadite čak i putnike koji su zaliv obišli više puta.
Naučni naziv za ovakav oblik obale je rija, odnosno potopljena rječna dolina. Bez obzira na to kako se zove, Kotor i njegova okolina pod zaštitom su UNESCO-a od 1979, pa zaliv ostaje jedno od prvih mjesta koje posjetioci obilaze.
Koliko pećina ima Crna Gora?
Jedna od interesantnijih, a ujedno i manje poznatih činjenica o Crnoj Gori, jeste da je u njoj do sada popisano oko 1.600 pećina i jama, ali je stvarni broj znatno veći. Kako navodi prof. dr Goran Barović sa Filozofskog fakulteta Univerziteta Crne Gore, zvanični katastar obuhvata tek oko trećinu speleoloških objekata u zemlji. Razlog leži u Dinarskom kršu, krečnjačkom terenu koji voda vijekovima buši i u kojem nastaju podzemni kanali, jame i dvorane.
Da li ste znali da je od svih tih pećina samo jedna uređena za posjetioce? U pitanju je Lipska pećina kod Cetinja, istražena u dužini od oko 2,5 kilometra, koja se obilazi uz vodiča. Za ljubitelje podzemlja to je, bar za sada, jedina prilika da vide ovaj dio Crne Gore bez speleološke opreme.
Da li je Velika plaža najduža plaža na Jadranu?
Velika plaža u Ulcinju, duga oko 13 kilometara, najduža je pješčana plaža u Crnoj Gori i jedna od najdužih na cijelom Jadranu. Proteže se od Port Milene do ušća Bojane, a pijesak je sitan i tamniji nego na većini plaža na ovom dijelu obale. More ovdje ostaje plitko i desetinama metara od obale, zbog čega je plaža česta preporuka za porodice sa djecom.
Tokom ljeta ovdje skoro svakog popodneva duva stalan termalni vjetar, zbog čega su južni dio plaže i ušće Bojane poznati među kitesurferima iz cijele Evrope. Na samom kraju, samo rijeka dijeli Veliku plažu od Ade Bojane, o kojoj ćemo više reći u nastavku.
Savjeti za ovaj dio putovanja:
- Za uspon na Prokletije ili Durmitor najbolji period je od juna do septembra, kada su staze bez snijega.
- Rafting Tarom rezervišite kod licenciranih organizatora i unaprijed provjerite nivo vode, jer on zavisi od godišnjeg doba.
- Ako vam je na Velikoj plaži bitan mir, birajte južni dio, bliže Bojani, gdje je manje barova i gužve.
Šta Nacionalni park Skadarsko jezero čini posebnim?
Nacionalni park Skadarsko jezero poseban je jer spaja najveće jezero na Balkanu, jedno od najvažnijih staništa ptica u Evropi i mjesta u kojima je nastajala crnogorska istorija. Upravo ovdje činjenice o Crnoj Gori izlaze iz udžbenika i postaju nešto što se vidi sa palube broda, u prolazu kroz trsku i lokvanje.
Kako je najveće jezero na Balkanu dublje od mora?
Skadarsko jezero je kriptodepresija, što znači da mu površina leži iznad nivoa mora, dok se pojedini djelovi dna spuštaju ispod njega. Najdublja mjesta su podvodni izvori koje mještani zovu "oka", a najdublje među njima je Raduš.
Kako navodi mreža zaštićenih područja Parks Dinarides, površina jezera iznosi oko 370 km², od čega Crnoj Gori pripada 222, a Albaniji 148 km². Ipak, jedna od manje poznatih činjenica o Crnoj Gori je da ova brojka nije stalna, jer se jezero tokom kišnih mjeseci razlije i na više od 500 km².
Koje ptice žive u Nacionalnom parku Skadarsko jezero?
U Nacionalnom parku Skadarsko jezero živi, gnijezdi se ili zimuje oko 280 vrsta ptica, a zaštitni znak parka je kudravi pelikan. Riječ je o jednoj od najvećih ptica Evrope, čiji raspon krila može preći tri metra, a jezero je među malobrojnim mjestima na kontinentu gdje se ova vrsta još gnijezdi.
Zaštićen kao nacionalni park od 1983, Skadarsko jezero je 1995. dobilo mjesto i na Ramsar listi močvara od međunarodnog značaja. Ukoliko ste zainteresovani za posmatranje ptica, predlažemo vam jesen ili zimu, kada preko jezera prelijeću velika jata selica.
Zašto je Virpazar glavni ulaz u Skadarsko jezero?
Virpazar je glavni ulaz u Skadarsko jezero jer odavde kreće najveći broj vožnji brodom, a do mjesta se lako stiže automobilom, autobusom, pa čak i vozom. Od Podgorice je udaljen oko 30 minuta vožnje, a od Bara još manje, zahvaljujući tunelu Sozina.
Osim luke, Virpazar je i centar Crmnice, kraja poznatog po vrancu i porodičnim vinarijama, pa se tura po jezeru ovdje često završava degustacijom. Ako vam je dosadilo da činjenice o Crnoj Gori samo čitate, ovo je dobro mjesto da neke od njih doslovno “probate” uz čašu domaćeg crmničkog vina.
Šta Rijeku Crnojevića povezuje sa prvom štamparijom?
Rijeku Crnojevića sa prvom štamparijom povezuje Obod, brdo iznad mjesta na kojem su Crnojevići imali utvrđenje i gdje je 1493. počela da radi njihova štamparija. Samo mjesto leži na istoimenoj rijeci koja se uliva u Skadarsko jezero, a nekada je bilo važna trgovačka luka za cijelu Staru Crnu Goru.
Danas posjetioce ovamo privlače kameni Danilov most iz sredine 19. vijeka i vidikovac Pavlova strana, sa kojeg se vidi zakrivljeni tok rijeke kroz dolinu. Rijetko ko, međutim, zna da ovo malo mjesto stoji na početku jedne od najvažnijih činjenica o Crnoj Gori, o kojoj pišemo u nastavku.
Koje istorijske činjenice o Crnoj Gori malo ko zna?
Istorijske činjenice o Crnoj Gori koje malo ko zna tiču se štampe, borbe za nezavisnost, državnih simbola i odnosa prema prirodi. Kao što smo nagovijestili u priči o Rijeci Crnojevića, sve počinje krajem 15. vijeka.
Gdje je nastala prva južnoslovenska državna štamparija?
Prva južnoslovenska državna štamparija nastala je 1493. godine, kada je Đurađ Crnojević pokrenuo štampariju Obod, manje od pola vijeka nakon što je Gutenberg odštampao svoju Bibliju. Posao je vodio jeromonah Makarije, a prema predanju štamparija je najprije radila na Obodu kod Rijeke Crnojevića, pa je zatim prenesena na Cetinje.
Već početkom 1494. iz nje je izašao Oktoih prvoglasnik, prva ćirilična knjiga štampana kod Južnih Slovena. Štampariju su tada imali uglavnom veliki i bogati gradovi poput Venecije, pa je ovo za malu državu okruženu osmanskim posjedima itekako veliki uspjeh.
Kako je Crna Gora vjekovima čuvala slobodu?
Osmanlije nikada nisu trajno pokorile Staru Crnu Goru, planinsko jezgro oko Cetinja, iako su njihovi pohodi povremeno stizali i do same prijestonice. Plemena su, uz vladike iz dinastije Petrović, vijekovima uspijevala da sačuvaju samoupravu i sopstvena pravila života.
Takva upornost dobila je međunarodnu potvrdu 1878. godine, kada je Crna Gora na Berlinskom kongresu priznata kao nezavisna država. Nakon perioda u jugoslovenskim državama, nezavisnost je obnovljena na referendumu 21. maja 2006, a iste godine Crna Gora je postala 192. članica Ujedinjenih nacija.
Zašto crnogorska zastava nije trobojka?
Crnogorska zastava nije trobojka jer se oslanja na heraldičku tradiciju dinastije Crnojević, čiji je simbol bio zlatni dvoglavi orao. Za razliku od većine zemalja u regionu, poput Srbije, Hrvatske, Slovenije i Bugarske, Crna Gora ima crvenu zastavu sa zlatnim obrubom i grbom u sredini.
Ni crvena boja nije slučajan izbor. Kako se navodi u Leksikonu diplomatije Crne Gore CANU, dvorska zastava u doba Petrovića bila je crvena, sa grbom u sredini, i u ratu je služila kao glavna vojna zastava. Današnja zastava usvojena je 2004, pa je ovo jedna od činjenica o Crnoj Gori koja u istom simbolu spaja 15. i 21. vijek.
Zašto se Crna Gora zove i “ekološka država”?
Crna Gora se zove ekološka država jer je Skupština 20. septembra 1991, na zasjedanju na Žabljaku, usvojila Deklaraciju o ekološkoj državi, među prvima u svijetu. Ovaj pojam nije ostao samo dokument iz devedesetih, jer i danas stoji u prvom članu Ustava, odmah uz određenje da je Crna Gora građanska i demokratska država.
Kao i kod mnogih drugih činjenica o Crnoj Gori, i ovdje postoji druga strana, jer divlje deponije i gradnja na obali i dalje ostaju ozbiljan problem. Ipak, pet nacionalnih parkova, od Durmitora do Prokletija, pokazuje da je priroda i danas jedan od glavnih razloga zbog kojih se ova zemlja posjećuje.
Po čemu su crnogorsko vino i hrana posebni?
Crnogorsko vino i hrana posebni su po tome što se iza najpoznatijih proizvoda kriju konkretni rekordi, autohtone sorte i recepti vezani za tačno određeno mjesto. Iz tog razloga ovaj dio teksta pokazuje da se neke činjenice o Crnoj Gori najbolje razumiju tek kad sjednete za sto.
Gdje se nalazi najveći vinograd u Evropi?
Najveći vinograd u Evropi (misli se na vinograd koji je “izjedna”) nalazi se na Ćemovskom polju, nekoliko kilometara od Podgorice. Kako navode u kompaniji 13. jul Plantaže, koja njime upravlja, vinograd se prostire na više od 2.000 hektara, a oko 70% zasada čini vranac, autohtona crnogorska sorta.
Zanimljivo je da je ovo polje do kraja sedamdesetih bilo običan kamenjar, a loza je zasađena u samo nekoliko godina, između 1977. i 1982. Vino iz ovog vinograda danas dozrijeva u podrumu Šipčanik, bivšem vojnom podzemnom hangaru koji je bio namijenjen za avione, što je svakako jedan veoma zanimljiv detalj.
Koje vino se proizvodi samo u Crnoj Gori?
Vino koje se pravi samo u Crnoj Gori je krstač, autohtona bijela sorta koja, prema podacima same vinarije, uspijeva isključivo na Ćemovskom polju. Ime je dobila po grozdu koji svojim oblikom podsjeća na krst, a Plantaže ističu da su jedina vinarija na svijetu koja od njega proizvodi vino.
Dok je vranac snažno crveno vino koje se lako pronalazi i van Crne Gore, krstač ćete teško naći na policama u inostranstvu. Upravo zbog toga, ako tražite činjenice o Crnoj Gori koje možete ponijeti sa sobom kući, flaša krstača je idealan suvenir.
Zašto je njeguški pršut drugačiji od ostalih?
Njeguški pršut drugačiji je zato što nastaje u Njegušima, selu na podnožju Lovćena, gdje se sudaraju morski vazduh iz Boke i hladan planinski vazduh. Meso se soli, dimi na bukovom drvetu i mjesecima suši, a proizvod danas ima zaštićeno geografsko porijeklo, što znači da pravi njeguški pršut može nastati samo na ovom području.
Na trpezi ga gotovo uvijek prati njeguški sir, a zajedno sa čašom vranca ili domaće rakije, predstavljaju autentičnu i veoma ukusnu kombinaciju. Kad već govorimo o činjenicama o Crnoj Gori, dobro je znati i da su Njeguši rodno mjesto Petra II Petrovića Njegoša, odakle potiče i sama dinastija, pa ovdje uz degustaciju dobijate priliku da saznate više o bogatoj crnogorskoj istorji.
Gdje probati ono o čemu smo pisali:
- Obilazak podruma Šipčanik i degustaciju u Plantažama rezervišite unaprijed, jer se ture ne organizuju svakog dana.
- Sušare u Njegušima nalaze se uz put između Kotora i Cetinja, a u lokalnim domaćinstvima možete kupiti proizvode (često su postavljeni i štandovi ispred kuća).
- Ako pršut nosite kući, tražite vakumirano pakovanje sa oznakom geografskog porijekla, kako biste bili sigurni da kupujete originalan proizvod.
Koje su neobične činjenice o Crnoj Gori iz svakodnevnog života?
Neobične činjenice o Crnoj Gori često se kriju u stvarima koje lokalci ni ne primjećuju, od novca u novčaniku do stabla koje se nalazi na svega par minuta od centra grada. Posjetioci ih, sa druge strane, uočavaju već prvog dana, čim plate kafu, stanu pored nekoga u redu ili jednostavno iskoriste svoj internet pretraživač.
Kako Crna Gora koristi euro, a nije u eurozoni?
Crna Gora koristi euro jednostrano, bez sporazuma sa Evropskom centralnom bankom, zbog čega nema pravo da kuje sopstvene kovanice niti da vodi monetarnu politiku. Sve je počelo 1999, kada je njemačka marka uvedena kao zvanično sredstvo plaćanja, a od 2002. euro je preuzeo tu ulogu.
Za putnike iz Evrope to znači da nema mijenjanja novca ni računanja kursa, iako Crna Gora još nije članica Evropske unije.
Gdje raste maslina starija od 2.000 godina?
Maslina starija od 2.000 godina raste na Mirovici, na putu između Bara i Starog Bara, i smatra se jednim od najstarijih stabala u Evropi. Stara maslina zaštićena je kao spomenik prirode, a obim stabla toliki je da ga ne mogu obuhvatiti ni tri odrasle osobe.
Barani ovu maslinu doživljavaju kao simbol grada, pa se kod nje okupljaju djeca i porodice, a sadnja maslina u ovom kraju i danas ima gotovo ritualni značaj. Ako ste već u obilasku ruševina Starog Bara, predlažemo da stanete ovdje na desetak minuta, jer je ulaz uz simboličnu kartu, a samo stablo je udaljeno svega nekoliko minuta vožnje.
Da li su Crnogorci među najvišim ljudima na svijetu?
Da, Crnogorci su među najvišim ljudima na svijetu, a istraživanja sprovedena u Crnoj Gori pokazuju da je prosječna visina mladih muškaraca oko 183 centimetra. To ih svrstava u sam vrh svjetskih lista, uz Holanđane, koji se tradicionalno smatraju najvišim narodom.
Kad je riječ o činjenicama o Crnoj Gori, ovo je jedna od rijetkih koju ne morate provjeravati u knjigama. Sasvim je dovoljno je da se osvrnete oko sebe i bićete uvjereni u istu.
Gdje se nalazi jedini nudistički resort u Crnoj Gori?
Jedini nudistički resort u Crnoj Gori je FKK Ada Bojana, i nalazi se na ostrvu smještenom samom jugu zemlje, oko 15 kilometara od Ulcinja. Otvoren je 1973. i spada među najstarije naturističke resorte u Evropi, a u zlatnim godinama jugoslovenskog turizma ovdje su dolazili gosti iz cijelog kontinenta.
Samo ostrvo ima oblik trougla, sa morem sa jedne i rijekom Bojanom sa dvije strane, pa se u slanoj i slatkoj vodi možete kupati u razmaku od nekoliko minuta. Prema lokalnom predanju, Ada je nastala tako što se rijeka taložila oko potonulog broda i formirala ostrvo koje i dan danas postoji. Sve u svemu, ukoliko ste ljubitelj naturizma i želite da imate jedno kvalitetno iskustvo u rizortu koji je predviđen i upotunosti usmjeren samo za to, savjetujemo vas da rezervišete svoje mjesto i iskusite sve što isti ima da ponudi.
Koju od ovih činjenica o Crnoj Gori ćete prvu provjeriti uživo?
Sada kada ste se upoznali sa prvom ćiriličnom knjigom Južnih Slovena, pelikanima sa Skadarskog jezera i sortom grožđa koja se gaji samo na Ćemovskom polju, vjerovatno ste primijetili da se mnoge od ovih priča prepliću. Ime Crnojevića vodi od štamparije na Obodu, preko naselja koje nosi njihovo ime, do orla na današnjoj zastavi. Na sličan način, Bojana povezuje najveće jezero na Balkanu sa morem kod Ulcinja i spaja dva potpuno različita pejzaža.
Upravo zato jug zemlje ima smisla obilaziti kao cjelinu, a ne kao spisak znamenitosti koje se precrtavaju jedna za drugom. Ujutru možete krenuti brodom iz Virpazara, popodne svratiti do Stare masline kod Bara, a veče dočekati na Adi Bojani, tamo gdje voda iz Skadarskog jezera ulazi u Jadran.
Tako ćete za jedan dan provjeriti bar četiri činjenice o Crnoj Gori o kojima ste do sada imali priliku samo da čitate, a mi vjerujemo da nećete moći da odolite i da ćete se odlučiti na to da u narednih par dana provjerite svaku i obogatite svoje putovanje jednim krajnje jedinstvenim iskustvom.
Često postavljena pitanja
Koji je najviši vrh Crne Gore?
Najviši vrh Crne Gore je Zla Kolata na Prokletijama, visok 2.534 metra, koji se nalazi na samoj granici sa Albanijom. Kad se navode činjenice o Crnoj Gori, često se pominje Bobotov kuk na Durmitoru, i on je sa 2.523 metra najviši vrh koji cijeli leži na crnogorskoj teritoriji.
Da li se u Skadarskom jezeru može kupati?
Da, kupanje u Skadarskom jezeru je dozvoljeno, a voda je ljeti topla i čista. Najpoznatija uređena plaža je Murići, na južnoj obali jezera.
Kada je najbolje posjetiti Nacionalni park Skadarsko jezero?
Za vožnju brodom i kupanje najbolji su kraj proljeća i početak jeseni, kada nema velikih vrućina ni ljetnjih gužvi. Ako vas više zanimaju ptice, dođite u jesen ili zimu, kada preko jezera prelijeću velika jata selica.
Da li je Crna Gora članica Evropske unije?
Ne, Crna Gora još nije članica Evropske unije, ali ima status kandidata od 2010, a pristupne pregovore vodi od 2012. godine. Uprkos tome, euro je zvanična valuta, pa putnici iz eurozone ne moraju da mijenjaju novac.
Koje činjenice o Crnoj Gori vrijedi provjeriti na licu mjesta?
Najlakše je provjeriti one na jugu zemlje: vožnju brodom iz Virpazara, Staru maslinu kod Bara i kupanje u moru i rijeci na Adi Bojani. Sve tri činjenice o Crnoj Gori možete provjeriti za jedan dan, uz najviše dva sata vožnje između lokacija.
English 
Montenegrin